عصر پنبه‌های مقاوم در فارس، گامی به سوی کشاورزی دانش‌بنیان

به گزارش پایگاه خبری رصداخبار، پنبه به عنوان یکی از محصولات استراتژیک و صنعتی کشاورزی، نقشی بی‌بدیل در اقتصاد کشاورزان، صنایع نساجی و تامین مواد اولیه در سطح کشور و این استان ایفا می‌کند، چراکه استان فارس با پیشینه درخشان، سهمی ۲۵ درصدی از تولید ملی پنبه را به خود اختصاص داده است و همواره به عنوان قطب کیفی و کمی این محصول شناخته می‌شود.

سطح زیرکشت این محصول در استان فارس سالانه حدود ۱۶ هزار هکتار است و میزان تولید این محصول نیز بیش از ۵۲ هزار تن در سال برآورد می‌شود.

بیشترین سطح زیر کشت به شهرستان‌های داراب، زرین‌دشت و لارستان اختصاص دارد، به‌طوری‌که ارقامی چون «گلستان»، «ارمغان» و «ماکسا» در زمین‌های این خطه ریشه دوانده‌اند.

شهرستان‌هایی مانند داراب، زرین‌دشت و لارستان، قلب تپنده این عرصه هستند و محصولشان آرزوی هر کارخانه نساجی است، اما پشت این آمار درخشان، داستان دیگری در جریان است.

در سال‌های اخیر، کاهش سطح زیر کشت، چالش‌های اقلیمی و مشکلات مربوط به هزینه‌های تولید، لزوم معرفی ارقام جدید با ویژگی‌های بهبود یافته را دوچندان ساخته است، ازاین‌رو رقم جدید پنبه با نام «سروش» که توسط محققان ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب و مراکز تحقیقاتی وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) به نتیجه رسیده، امید تازه‌ای برای تولیدکنندگان این محصول در کشور به همراه داشته است.

رقمی فراتر از یک دستاورد علمی

معرفی رقم پنبه «سروش» با قابلیت برداشت مکانیزه و مقاومت به شوری خاک، نه تنها یک دستاورد علمی-فنی محسوب می‌شود، بلکه نمایانگر روندی عمیق در تحول الگوهای قدرت و رقابت در نظم جهانی معاصر است، زیرا در این عرصه تولید دانش، کنترل منابع و پیشتازی تکنولوژیک در کشاورزی استان فارس به نمایش گذاشته شده است.

دستیابی به ارقام مقاوم و با قابلیت برداشت مکانیزه از چندین منظر حائز اهمیت است، به‌گونه‌ای که کاهش وابستگی به واردات بذر و فناوری، ارتقای بهره‌وری منابع محدود (به ویژه آب) و افزایش تاب‌آوری اقتصادی در برابر شوک‌های قیمتی و اقلیمی از جمله اهداف و دستاوردهای معرفی ارقام جدید به شمار می‌رود.

همچنین این دستاورد، فراتر از آن، روند رشد و تقویت مکانیزاسیون و توسعه کشاورزی دانش‌بنیان را شتاب می‌بخشد و حتی می‌تواند اهرم فشارهای اقلیمی و بحران‌ها را کاهش دهد.

پنبه به عنوان محصولی استراتژیک، جایگاهی کم‌نظیر در عرصه اقتصادی و تقویت افزایش صادرات و ارزآوری دارد و از سوی دیگر مبنای صنایع کلیدی همچون نساجی و روغن‌های خوراکی است.

علاوه بر این، این محصول بر امنیت غذایی و اشتغال مناطق تولیدکننده تاثیر مستقیم دارد، بنابراین در سطح داخلی، دولت از طریق تقویت فناوری بومی و حمایت از کشاورزان می‌کوشد چرخه وابستگی به واردات و شوک‌های بازار جهانی را تضعیف کند.

تاب‌آوری در برابر بحران‌های آبی و اقلیمی

افزون بر این، با توجه به بحران تنش‌های آبی و اقلیمی و خشکسالی‌های سال‌های اخیر در استان فارس و همچنین موضوع کاهش محسوس سفره‌های زیرزمینی و فرسایش خاک، استفاده از فناوری‌ها و ارتقای بهره‌وری و پایداری تولید پنبه به واسطه ارقام مقاوم، ظرفیت بازدارندگی و تاب‌آوری در برابر این تهدیدها را تا حدود زیادی بالا می‌برد.

در این میان، تغییر در زنجیره ارزش جهانی کشاورزی یعنی جایی که کشورها با تولید دانش و فناوری بومی تلاش می‌کنند سهم بیشتری از ارزش افزوده و کنترل بر فرآیندهای تولید را به دست آورند و همچنین افزایش اهمیت امنیت غذایی به عنوان مولفه قدرت ملی، هم‌سو با الگوهای جدید حکمرانی است که امنیت غذایی را چونان سرمایه ژئوپلیتیک می‌دانند.

امروزه رقابت فناورانه در واکنش به بحران منابع آبی و زیست‌محیطی و شرایط اقلیمی به ویژه در حوزه آب و خاک، نوآوری در ارقام مقاوم و راندمان بالا در محصولات زراعی را به ضرورتی استراتژیک بدل ساخته است، به‌طوری‌که ارتقای تاب‌آوری در برابر تحولات و تغییرات و شوک‌های اقتصادی اعم از نوسان قیمت‌های جهانی، تحریم‌ها یا تغییرات اقلیمی را می‌توان از طریق تقویت و بهره‌برداری مناسب از فناوری‌های روز و معرفی ارقام جدید محصولات متناسب با شرایط اقلیمی تضمین کرد.

پنبه «سروش»، ثمره ۱۵ سال پژوهش

رقم جدید پنبه «سروش» با مشارکت محققان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس و پس از ۱۵ سال پژوهش و ارزیابی‌های علمی به بخش کشاورزی کشور معرفی شده است، به‌گونه‌ای که این رقم با ویژگی‌هایی نظیر تحمل به شوری و قابلیت برداشت مکانیزه، نویدبخش افزایش بهره‌وری، پایداری تولید و توسعه کشاورزی دانش‌بنیان در این حوزه است.

پروژه معرفی رقم «سروش» حاصل ۱۵ سال فعالیت علمی مستمر از سال ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۳ بوده که در قالب طرح‌های تحقیقاتی و پروژه‌های ترویجی–تحقیقی در استان‌های پنبه‌خیز کشور و مراکز مختلف تحقیقاتی انجام شده است.

بنابر اعلام مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، این فرایند با همکاری گسترده محققان ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب، موسسه تحقیقات پنبه کشور و سایر مراکز علمی ذی‌ربط اجرا گردیده است.

دکتر میترا وندا و دکتر محمدحسن حکمت از پژوهشگران ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب، آقای ابوالقاسم قیصری و دکتر مجید محمودی از جمع محققان مرکز تحقیقات کشاورزی فارس و همچنین جمعی از پژوهشگران موسسه تحقیقات پنبه کشور در این فرایند پژوهشی نقش کلیدی ایفا کرده‌اند.

به گفته مسئولان، ارزیابی رقم سروش در قالب آزمایش‌های مزرعه‌ای گسترده در مناطق مختلف و شرایط اقلیمی متنوع، عملکرد امیدبخشی از خود به نمایش گذاشته است.

ویژگی‌های رقم سروش؛ تحمل به شوری و برداشت مکانیزه

بر اساس داده‌های مرکز تحقیقات کشاورزی فارس، رقم سروش دارای خصوصیات مطلوبی از قبیل تحمل به شوری، تیپ بوته نیمه‌بسته، قابلیت برداشت مکانیزه و سازگاری بالا با شرایط اقلیمی مناطق پنبه‌خیز کشور است، زیرا این ویژگی‌ها زمینه کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بهره‌وری، توسعه مکانیزاسیون و پایداری تولید پنبه را فراهم می‌سازد.

معاون پژوهش، فناوری و انتقال یافته‌های مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس ضمن اشاره به اهمیت این دستاورد گفت: رقم جدید سروش با هدف حل برخی چالش‌های اصلی تولید پنبه، از جمله شوری خاک و کمبود آب، طراحی و ارزیابی شده است، زیرا نتایج آزمایش‌های چندساله نشان داده که این رقم علاوه بر کیفیت مطلوب الیاف، عملکرد بالایی در شرایط سخت اقلیمی و مدیریتی کشور دارد.

هادی پیراسته افزود: هم‌اینک بخش عمده‌ای از مزارع پنبه کشور با افزایش شوری خاک و کاهش منابع آب روبه‌رو هستند، به همین دلیل این رقم می‌تواند نقش موثری در افزایش درآمد پنبه‌کاران و پایداری تولید ایفا کند.

بر اساس اعلام مرکز تحقیقات کشاورزی فارس، آزمایش‌های انجام شده بر روی رقم سروش در استان‌های مختلف کشور نشان‌دهنده سازگاری مطلوب و عملکرد بالای این رقم در شرایط و مدیریت‌های متنوع است و به گفته مسئولان، میانگین برداشت مکانیزه این رقم در آزمایش‌های چندساله تا ۱۰ درصد بالاتر از ارقام رایج گزارش شده است، ضمن اینکه کیفیت الیاف تولیدی آن، نیازهای صنایع داخلی را به خوبی تامین می‌کند.

به گفته دکتر پیراسته، رقم سروش با بهره‌مندی از ویژگی‌های ژنتیکی جدید و تحمل به شوری، می‌تواند زمینه توسعه کشت پنبه در استان‌ها و مناطق دارای محدودیت منابع آب و خاک را بیش از پیش فراهم کند.

رونق مزارع با ارقام مقاوم

توسعه و معرفی ارقام جدید، یکی از محورهای اصلی ارتقای بهره‌وری و مقابله با چالش‌های اقلیمی در بخش کشاورزی محسوب می‌شود، ازاین‌رو به اذعان کارشناسان، با ورود ارقام مقاوم و سازگار به شرایط متفاوت، می‌توان به بازگشت رونق به مزارع پنبه کشور و افزایش تولید داخلی امیدوار شد.

طبق آمارهای وزارت جهاد کشاورزی، سطح زیر کشت پنبه در سال زراعی ۱۴۰۲ حدود ۷۵ هزار هکتار بوده که نسبت به سال‌های گذشته با کاهش نسبی مواجه بوده است.

معرفی رقم جدید پنبه «سروش» به عنوان دستاورد ۱۵ سال پژوهش و تلاش گروهی محققان کشور، گامی موثر در راستای ارتقای بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و توسعه پایدار بخش پنبه کشور به شمار می‌رود و این موفقیت، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، می‌تواند نقش بسزایی در تامین مواد اولیه صنایع نساجی و کاهش وابستگی به واردات ایفا کند.

مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس تاکید کرده است که توسعه کشت این رقم و انتقال یافته‌های فنی به کشاورزان، از مهم‌ترین برنامه‌های آتی این مرکز خواهد بود، به‌گونه‌ای که تداوم حمایت نهادهای مسئول برای بهره‌برداری گسترده از این دستاورد علمی ضروری است.

می‌توان نتیجه گرفت که موفقیت در توسعه و بومی‌سازی ارقام پیشرفته کشاورزی نظیر پنبه «سروش»، عنصری کلیدی در افزایش قدرت چانه‌زنی ملی، کاهش شکنندگی ساختاری و پیوندزدن کشاورزی به اهداف کلان توسعه‌ای و امنیت غذایی به شمار می‌رود، زیرا بدون شک سرمایه‌گذاری بلندمدت در این راستا و توسعه کشاورزی دانش‌بنیان از جمله در برخی محصولات راهبردی و موثر در فعالیت‌های اقتصادی، می‌تواند زمینه‌ساز و آغازگر تحولات اقتصادی و توسعه‌مدارانه و همچنین افزایش قدرت تاب‌آوری در برابر هرگونه بحران و شوک‌های اقتصادی قلمداد شود.

انتهای پیام /