اختصاصی رصداخبار | حسن‌خانی: مردم در اصلاح ناترازی بنزین نقش محوری دارند؛ از اصلاح مصرف تا مطالبه‌گری
- شناسه خبر: 66211
- تاریخ و زمان ارسال: ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۷:۵۸
حسن حسن‌خانی، دکترای اقتصاد بین‌الملل و پژوهشگر اقتصادی، با تأکید بر نقش محوری مردم در اصلاح ناترازی بنزین گفت: نقش مردم تنها به کاهش مصرف و پرهیز از اسراف محدود نمی‌شود، بلکه مطالبه خودروهای کم‌مصرف، حمل‌ونقل عمومی ارزان و باکیفیت و مطالبه‌گری از دستگاه‌های مسئول برای اصلاح نظام حکمرانی نیز بخشی از نقش مردم در مدیریت مصرف سوخت است.
ناترازی بنزین در ایران موضوعی چندوجهی است که تنها به میزان مصرف مردم محدود نمی‌شود. رشد تعداد خودروها، خودروهای پرمصرف، پایین بودن بهره‌وری ناوگان، کیفیت خودروها، وضعیت حمل‌ونقل عمومی، تنوع سبد سوخت و نحوه سیاست‌گذاری در حوزه انرژی، همگی در شکل‌گیری این مسئله نقش دارند.
در این میان، پرسش مهم این است که مردم چه نقشی در اصلاح ناترازی بنزین دارند؟ آیا نقش آنها فقط به صرفه‌جویی در مصرف شخصی محدود می‌شود یا می‌توانند با مطالبه‌گری، بر اصلاح سیاست‌های تولید خودرو، حمل‌ونقل عمومی و نظام حکمرانی نیز اثرگذار باشند؟
حسن حسن‌خانی، دکترای اقتصاد بین‌الملل و پژوهشگر اقتصادی، در گفت‌وگو با رصد اخبار، با اشاره به همین موضوع تأکید می‌کند که مردم در کنار اصلاح رفتار مصرفی، می‌توانند مطالبه‌گر اصلاح ساختارهای مرتبط با مصرف سوخت نیز باشند.
مردم؛ از اصلاح مصرف تا مطالبه‌گری
حسن‌خانی با تأکید بر اینکه نقش مردم در اصلاح ناترازی بنزین نباید صرفاً به کاهش مصرف شخصی محدود شود، گفت: «مهم‌ترین بخش جهاد اقتصادی، در کنار پرهیز از رفتار مسرفانه، مطالبه صحیح مردم و نمایندگان مردم از دستگاه‌های مسئول بابت اصلاح نظام حکمرانی است.»
این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به ویژگی‌های رفتاری جامعه ایران افزود: «بنده معتقدم مردم عزیز ایران بسیار هوشمند و هنجارپذیرند. اگرچه در کشور عده‌ای کم‌وبیش اسراف می‌کنند اما قاطبه مردم را نمی‌توان بدمصرف و اسراف‌کار دانست.»
حسن‌خانی با بیان اینکه اصلاح مصرف نیازمند همراهی مردم و ایجاد قواعد مناسب از سوی حاکمیت است، اظهار کرد: «اگر نظام حکمرانی بتواند قواعد صحیحی برای مصرف در کشور بدون آسیب به مستضعفان ایجاد کند، بسیاری از مشکلات کشور رفع خواهد شد.»
چرا نمی‌توان مردم را مقصر اصلی ناترازی دانست؟
حسن‌خانی با اشاره به یکی از موانع اصلی سیاست‌گذاری دقیق در حوزه بنزین، نبود داده‌های یکپارچه را مورد توجه قرار داد و گفت: «متأسفانه به دلیل فقدان تمرکز و عدم یکپارچگی داده‌ها، آمار دقیقی از میزان مصرف، کیفیت مصرف، جغرافیای مصرف و نگاشت دقیقی از مصرف دهک‌های جامعه وجود ندارد.»
وی با تشریح پراکندگی اطلاعات در دستگاه‌های مختلف افزود: «اطلاعات هویتی خودرو در اختیار پلیس، اطلاعات کارت سوخت در اختیار شرکت پخش، اطلاعات تراکنش‌های بنزین در اختیار نظام بانکی است و معاملات خودرو نیز برخط نیستند.»
این پژوهشگر اقتصادی با بیان اینکه چنین وضعیتی تصمیم‌گیری درباره مدیریت مصرف را دشوار می‌کند، اظهار کرد: «با این تشتت داده‌ای ما در کشور مبتلا به جزایر اطلاعاتی هستیم که هرگونه تصمیم دقیق درباره مدیریت مصرف را بسیار سخت می‌کند.»
حسن‌خانی برای توضیح پیامدهای این وضعیت به خودروهای پرمصرف اشاره کرد و گفت: «به‌عنوان مثال شما امروز قادر نیستید قاعده‌ای ترتیب دهید تا خودروهای لوکس و عمدتاً پرمصرف برای مصرف بنزین هزینه بیشتری پرداخت کنند.»
وی در ادامه تأکید کرد: «بنابراین بیش از آنکه ناهمخوانی مصرف با تولید در کشور ناشی از رفتار مردم باشد، ناشی از ضعف در نظام حکمرانی، به‌خصوص در معماری اطلاعات حکمرانی کشور است.»
سهم بدمصرفی مردم چقدر است؟
حسن‌خانی با اشاره به شاخص‌های مورد استفاده برای سنجش رفتار مصرفی مردم گفت: «نگاه به رفتار مصرفی مردم عمدتاً با دو شاخص اندازه‌گیری می‌شود که هر دو شاخص ضعف‌هایی دارند.»
وی درباره شاخص نخست توضیح داد: «شاخص اول شدت مصرف انرژی است؛ میزان مصرف انرژی تقسیم بر کل تولید ناخالص داخلی.»
این پژوهشگر اقتصادی شاخص دوم را نیز «سرانه مصرف انرژی» عنوان کرد و افزود: «میزان مصرف انرژی تقسیم بر جمعیت کل کشور.»
حسن‌خانی با اشاره به محدودیت‌های این شاخص‌ها اظهار کرد: «در شاخص اول اگر تولید ناخالص داخلی را بر اساس برابری قدرت خرید لحاظ کنیم، شدت مصرف انرژی در ایران چندان بالا به نظر نمی‌رسد.»
وی در ادامه درباره سرانه مصرف انرژی گفت: «در مورد شاخص مصرف سرانه نیز حداقل دو مسئله باید مورد توجه قرار گیرد؛ تنوع سوخت و وسایط نقلیه در دسترس مردم و ویژگی‌های جغرافیایی.»
حسن‌خانی با مقایسه مصرف بنزین ایران با برخی کشورها افزود: «اگر سرانه مصرف بنزین را بدون این موارد در نظر بگیریم، امروزه ایرانیان مصرفی مشابه کشورهای ژاپن، روسیه و کمی بیشتر از آلمان دارند.»
وی با اشاره به سهم بدمصرفی مردم در مصرف سوخت تأکید کرد: «بر اساس شواهد، میزان بدمصرفی بنزین توسط مردم کمتر از ۵ درصد است.»
این پژوهشگر اقتصادی در ادامه خاطرنشان کرد: «بخش مهمی از هدررفت بنزین ناشی از وسایط پرمصرف و بهره‌وری مصرف سوخت این وسایط است و ربطی به رفتار مصرفی مردم ندارد.»
مردم چگونه می‌توانند در اصلاح مصرف نقش داشته باشند؟
حسن‌خانی با تأکید بر اینکه مردم می‌توانند در اصلاح وضعیت موجود نقش مطالبه‌گرانه داشته باشند، گفت: «مهم‌ترین نقش مردم در این زمینه می‌تواند مطالبه خودروهای کم‌مصرف و ارتقای فنی خودرو در کشور باشد.»
وی با اشاره به مسئولیت دستگاه‌های مختلف در این زمینه افزود: «سازمان استاندارد، پلیس، شرکت‌های خودروساز و مهم‌تر از همه وزارت صمت به‌عنوان متولی قاعده‌گذاری تولید و تجارت باید توسط عموم مردم مورد پاسخ‌گویی قرار گیرند.»
حسن‌خانی با این توضیح که بخش مهمی از مصرف بالای سوخت به ساختار ناوگان خودرو مربوط است، تأکید کرد که مردم باید مطالبه‌گر ارتقای بهره‌وری خودروها باشند و مسئله مصرف سوخت را از یک موضوع صرفاً فردی به یک مطالبه عمومی تبدیل کنند.
جبران کسری؛ از بخش مسرف جامعه، نه مردم کم‌درآمد
حسن‌خانی با اشاره به اختلاف میان میزان مصرف و تولید بنزین گفت: «هم‌اکنون میزان مصرف نسبت به تولید مقدار کمی اختلاف دارد.»
وی با تأکید بر ضرورت هدف‌گیری دقیق در سیاست‌های کاهش مصرف افزود: «این کمبود باید با سیاست‌های هوشمندانه از بخش مسرف جامعه جبران شود، نه از سهم مردم فقیر یا فعالیت‌های خدماتی مولدی چون تاکسی‌های اینترنتی و تاکسی‌های درون‌شهری.»
این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به مصارف نامتعارف ادامه داد: «برای کاهش مصرف لازم است مصرف خودروهای لوکس پرمصرف، مصارف نامتعارفی چون شوتی‌بری و جابه‌جایی غیرقانونی اتباع ممنوع‌گردد. لازمه این امر نیز قاعده‌گذاری هوشمندانه است.»
نقش مردم در مطالبه سیاست‌های عادلانه
حسن‌خانی با تأکید بر اینکه اصلاح ناترازی لزوماً از مسیر افزایش قیمت بنزین نمی‌گذرد، گفت: «قاعده‌گذاری صحیح الزاماً قیمتی نیست.»
وی افزود: «سیاست‌گذار جعبه‌ابزار متنوعی از سیاست‌های قیمتی و غیرقیمتی در اختیار دارد که باید از تمام ابزارهای قیمتی و غیرقیمتی در جهت کاهش مصرف، همراه با تقویت عدالت، استفاده کند.»
حسن‌خانی با هشدار نسبت به سیاست‌هایی که فشار اصلی را بر اقشار ضعیف وارد می‌کنند، تصریح کرد: «هرگونه سیاستی که تنها بخش مستضعف جامعه را هدف بگیرد و به ثروتمندان اصابت نکند، محکوم به شکست خواهد بود.»
از این منظر، مطالبه مردم برای اجرای سیاست‌های عادلانه نیز می‌تواند بخشی از نقش آنها در اصلاح ناترازی بنزین باشد؛ به این معنا که هزینه اصلاح مصرف نباید صرفاً بر دوش گروه‌های کم‌درآمد و مصرف‌کنندگان عادی قرار گیرد.
مردم و مطالبه حمل‌ونقل عمومی باکیفیت
حسن‌خانی با اشاره به نقش زیرساخت‌های حمل‌ونقل در کاهش مصرف بنزین گفت: «مهم‌ترین اقدام دولت برای تشویق مردم به صرفه‌جویی، عرضه خودروی کم‌مصرف و تسهیل حمل‌ونقل عمومی ارزان و باکیفیت، بخصوص در مراکز جمعیتی است.»
وی همچنین وضع مالیات بر تردد خودروهای پرمصرف را از دیگر اقدامات مورد نیاز دانست و افزود: «ممنوعیت واردات و تولید خودروهای پرمصرف و تنوع‌بخشی به سبد سوخت مردم» نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
بر این اساس، مردم در کنار اصلاح مصرف شخصی می‌توانند مطالبه‌گر فراهم شدن گزینه‌های جایگزین باشند؛ چرا که کاهش مصرف زمانی امکان‌پذیرتر است که شهروندان به حمل‌ونقل عمومی مناسب و خودروهای کم‌مصرف دسترسی داشته باشند.
مطالبه خودروهای هیبریدی و برقی و تنوع سوخت
حسن‌خانی با اشاره به راهکارهای بلندمدت برای کاهش مصرف بنزین اظهار کرد: «در بلندمدت نیز باید در کنار ممنوعیت واردات خودروهای پرمصرف لوکس، واردات و تولید خودروهای هیبرید و برقی و همچنین تنوع‌بخشی به سبد سوخت از جمله LNG و LPG افزایش یابد.»
وی برای نشان دادن اهمیت تنوع سبد سوخت به تجربه ترکیه اشاره کرد و گفت: «کشور ترکیه با جمعیتی مشابه ایران به دلیل ایجاد تنوع در سوخت خودروهای شخصی، مصرفی حدوداً یک‌پنجم مصرف ایران در بنزین دارد.»
این پژوهشگر اقتصادی با این نگاه، تنوع‌بخشی به گزینه‌های حمل‌ونقل و سوخت را بخشی از مسیر اصلاح ناترازی می‌داند؛ مسیری که در آن مردم نیز می‌توانند با مطالبه‌گری، سیاست‌گذار را به سمت فراهم کردن گزینه‌های کم‌مصرف‌تر سوق دهند.
مردم چه نقشی در «جهاد اقتصادی» دارند؟
حسن‌خانی در جمع‌بندی دیدگاه خود درباره نقش مردم در اصلاح ناترازی بنزین گفت: «مهم‌ترین بخش جهاد اقتصادی، در کنار پرهیز از رفتار مسرفانه، مطالبه صحیح مردم و نمایندگان مردم از دستگاه‌های مسئول بابت اصلاح نظام حکمرانی است.»
وی تأکید کرد که مردم را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان مصرف‌کننده‌ای دید که باید هزینه ناترازی را پرداخت کند؛ بلکه آنها می‌توانند از طریق اصلاح مصرف شخصی و مطالبه‌گری عمومی، بخشی از راه‌حل مسئله باشند.
حسن‌خانی با تأکید بر ضرورت همراهی مردم و حکمرانی افزود: «اگر نظام حکمرانی بتواند قواعد صحیحی برای مصرف در کشور بدون آسیب به مستضعفان ایجاد کند، بسیاری از مشکلات کشور رفع خواهد شد.»
بر اساس دیدگاه حسن‌خانی، نقش مردم در اصلاح ناترازی بنزین در دو سطح تعریف می‌شود: اصلاح رفتار مصرفی و پرهیز از اسراف از یک سو و مطالبه‌گری برای اصلاح ساختارهای تولید، حمل‌ونقل و حکمرانی از سوی دیگر.
از نگاه این پژوهشگر اقتصادی، مردم نباید صرفاً به‌عنوان عامل مصرف بنزین دیده شوند. آنها می‌توانند با مطالبه خودروهای کم‌مصرف، ارتقای فنی خودروها، توسعه حمل‌ونقل عمومی، تنوع‌بخشی به سبد سوخت و اجرای سیاست‌های عادلانه، دستگاه‌های مسئول را به سمت اصلاح ناترازی سوق دهند.
ناترازی بنزین در ایران حاصل مجموعه‌ای از عوامل مرتبط با تولید و مصرف است. در این میان، علاوه بر رفتار مصرف‌کنندگان، عواملی مانند بهره‌وری خودروها، میزان مصرف خودروهای پرمصرف، وضعیت حمل‌ونقل عمومی، تنوع سبد سوخت و نحوه سیاست‌گذاری و حکمرانی نیز اهمیت دارد.
در چنین شرایطی، اصلاح ناترازی بنزین نیازمند مشارکت مردم و اصلاح ساختارهای سیاست‌گذاری به صورت همزمان است. مردم از یک سو می‌توانند با پرهیز از اسراف و مصرف بهینه به کاهش مصرف کمک کنند و از سوی دیگر، با مطالبه‌گری از دستگاه‌های مسئول، خواستار فراهم شدن زیرساخت‌ها و ابزارهای لازم برای مصرف بهینه شوند.
در این نگاه، مردم نه مقصر اصلی ناترازی هستند و نه از فرآیند اصلاح آن کنار گذاشته می‌شوند؛ بلکه می‌توانند از مصرف‌کننده صرف به مطالبه‌گر اصلاح ناترازی تبدیل شوند.
